Nelson

Nelson

Autor: Christopher Hibbert

  • Tłumaczenie: Jerzy Kozłowski
    Tytuł oryginału: Nelson: A Personal History
    Wydawnictwo: PIW
    Data wydania: 2001
    ISBN 83-0602870-8
  • Wydanie: papierowe
    Oprawa: twarda
    Liczba stron: 448
Panie Pasco – rzekł Nelson. – Chciałbym przekazać flocie: „Anglia wierzy, że każdy wypełni swój obowiązek”. Szybko – dodał – bo mam jeszcze jeden sygnał do nadania, mianowicie „do boju”.fragment książki

Horatio Nelson zasłynął jako najwybitniejszy admirał w dziejach Royal Navy, którego niezwykle agresywna taktyka przyniosła kilka błyskotliwych zwycięstw mających znaczny wpływ na ostateczny wynik wojen napoleońskich. Jednocześnie był bardzo specyficznym człowiekiem, stanowiącym wymarzony obiekt do opisania przez Christophera Hibberta. Ten angielski biograf zwykł bowiem koncentrować się na portrecie psychologicznym wybranych bohaterów, próbując przedstawić w możliwie szeroki sposób ich osobowość.

Dla osób obeznanych z historią społeczną Anglii na przełomie XVIII i XIX w. nie jest tajemnicą, że oficerowie floty wojennej rekrutowali się przede wszystkim ze średnio zamożnych rodzin, ale opis relacji rodzinnych Nelsona i wczesnych lat jego służby należy do najciekawszych partii książki. Zamiary porzucenia służby dla przelotnych miłości, obowiązkowość połączona z dużą dozą niezależności oraz dostrzegalna ambicja czyniły z niego kandydata do spektakularnych awansów albo szybkiego pogrzebu. Sam zresztą zwykł często posługiwać się tym zestawieniem, a kilka bon motów z obowiązkowym udziałem „Opactwa Westminsterskiego” nieodmiennie kojarzy się w Wielkiej Brytanii z jego postacią.

Zaskoczeniem była dla mnie informacja o obecności Nelsona w Nore podczas wybuchu buntu marynarzy w 1797 r. i kluczowa rola, jaką odegrał w jego uśmierzeniu. Jest to o tyle zastanawiające, że w tym okresie stosunek brytyjskiego bohatera narodowego do podwładnych był bardzo formalny i nawet sam Nelson wyraził obawę, że jego surowy charakter zintensyfikuje się wraz z wiekiem. Pod tym względem stanowił przeciwieństwo wielkiego nieobecnego tej książki: Thomasa Cochrane’a. Na szczęście czytelnik dowie się przynajmniej nieco o Samuelu Hoodzie, Johnie Jervisie i Cuthbercie Collingwoodzie, których los zetknął z Nelsonem na różnych etapach jego służby. Hibbert pokusił się także o wplecenie w narrację kilku informacji na temat codziennych warunków bytowania na ówczesnych okrętach wojennych, co z pewnością ubarwiło lekturę, pozostając jednocześnie w związku z głównym tokiem wywodu.

Wielbiciele wojskowości w pierwszym odruchu mogą poczuć się nieco rozczarowani, gdyż przebieg wydarzeń militarnych stanowił dla autora kwestię o drugorzędnym znaczeniu. Z perspektywy brytyjskiego czytelnika jest to zdecydowany atut, gdyż dysponuje on licznymi opracowaniami na temat walk toczonych na morzu w epoce napoleońskiej, za to nikt tak dobrze jak Hibbert nie potrafił przedstawić życia osobistego Nelsona. W Polsce sytuacja przedstawia się zgoła inaczej, ale wobec wciągającej treści trzeba naprawdę wiele złej woli, aby narzekać na PIW-owską biografię. Jedynym zgrzytem jest niemal całkowite pominięcie swoistej zabawy „w kotka i myszkę”, jaka stała się udziałem floty brytyjskiej i francuskiej przed bitwą stoczoną w zatoce Abukir w 1798 r., która kosztowała Nelsona wiele nerwów.

Dwie cechy, które – jak się okazało – rzutowały na całe życie słynnego admirała, to patologiczna wręcz nienawiść do Francuzów i kochliwość/skłonność do romansów. O ile pierwsza cecha zaowocowała jednymi z najświetniejszych zwycięstw w historii Royal Navy, o tyle druga stała się przyczyną cierpienia wielu osób. Najsłynniejszy związek Nelsona (z lady Hamilton) przysporzył mu swego czasu wiele złej sławy, przyczyniając się do ostatecznego porzucenia małżonki i zaniedbania relacji z dorastającym synem. Śmieszność pewnych zachowań Nelsona w połączeniu z dość specyficzną osobowością wybranki wywołała nawet stosowne reakcje ze strony przełożonych, nie wspominając już o dziennikarzach i karykaturzystach. Ten swoisty trójkąt emocjonalny (Hamiltonowie + Nelson), ubarwiony urodzeniem przez Emmę nieślubnego dziecka, mógł mieć jednak swoje źródło w samoocenie głównego bohatera. Nie należy zapominać, że rana odniesiona pod Calvi poważnie uszkodziła jego prawe oko, zaś pocisk wystrzelony pod Santa Cruz przyczynił się do amputacji prawego ramienia. Dla mężczyzny o silnej potrzebie bycia podziwianym musiał to być dotkliwy cios.

W opinii Nelsona najtrudniejszą przeprawą z jego udziałem były walki z Duńczykami pod Kopenhagą, które miały miejsce w 1801 r. Hibbert opisał ten kapitalny epizod w sposób brawurowy, eksponując ironiczne nastawienie bohatera książki, którego kwintesencją było przyłożenie lunety do uszkodzonego oka i stwierdzenie, że nie dostrzega duńskich sygnałów świadczących o chęci poddania się. Z kolei pod Abukirem, gdzie został ranny w czoło, miał poważne problemy z dowodzeniem z uwagi na silny ból zęba. Stan jego zdrowia stale się pogarszał i można odnieść wrażenie, że zwycięstwo pod Trafalgarem odniesione w 1805 r. stanowiło idealny moment, aby odejść w pełnej chwale, by móc następnie żyć w pamięci kolejnych pokoleń.

Być może Nelson jest najlepszą biografią Hibberta, gdyż w bardzo plastyczny sposób pozwala czytelnikowi poznać trudną w ocenie osobowość niezwykle utalentowanego człowieka. Przy okazji można dowiedzieć się wielu ciekawostek, jak np. dlaczego brytyjscy żeglarze nazywali czasem rum „krwią Nelsona”, co znalazło stosowne odbicie w szantach i pieśniach kubryku. Trudno nazwać go archetypicznym gentlemanem jak księcia Wellington, ale na swój sposób stanowił ikonę swoich czasów: głęboko przywiązany do dynastii panującej, obowiązkowy, a zarazem próżny i ściśle umiejscowiony w hierarchii społecznej. Pracę czyta się z zapartym tchem i niekłamaną przyjemnością, przez co nie tylko dobrze koresponduje z nazwą portalu, ale również stanowi wartą rozważenia propozycję na długie wieczory. O cieszącej oko formie wydania nawet nie wspominam, bo w końcu PIW to PIW…

Kategorie wiekowe: ,
Wydawnictwo:
Format:
Wartość merytoryczna
Atrakcyjność treści
Poziom edytorski
OCENA
Horatio Nelson zdaje się być wymarzoną postacią dla biografów, gdyż koleje jego życia, specyficzny charakter i narosła wokół niego sława fascynują miłośników historii od wielu lat. Christopher Hibbert skupił się na jego osobowości i życiu osobistym, w wyniku czego powstała biografia wybitna, a jednocześnie niezmiernie ciekawa.

Autor

(ur. 1985) historyk, doktor nauk humanistycznych (specjalizacja: historia starożytna), autor czterech opracowań monograficznych i ponad dwudziestu artykułów naukowych. Interesuje się przede wszystkim antyczną wojskowością, metodologią badań historyczno-wojskowych, antropologią ludów barbarzyńskich oraz mechanizmami kontroli społecznej.
Inline
Inline
Google+