Antropologia polityczna. Wprowadzenie

Antropologia polityczna. Wprowadzenie

Autor: Ted C. Lewellen

  • Tłumaczenie: A. Dąbrowska, T. Sieczkowski
    Tytuł oryginału: Political Anthropology: An Introduction
    Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
    Data wydania: 2010
    ISBN 978-83-233-3030-1
  • Wydanie: papierowe
    Oprawa: miękka
    Liczba stron: 297

W tym zwięzłym i klarownym omówieniu rozwoju antropologii Ted Lewellen śledzi rozwój jej struktury teoretycznej i osobisty wkład jej głównych autorów. Umożliwia on czytelnikom zgłębienie zagadnień, problemów, zawiłości i osiągnięć antropologów politycznych, którzy usiłują zrozumieć wielorakie sposoby, w jakie społeczeństwa o różnej wielkości, znajdujące się na różnych poziomach złożoności, radzą sobie z kwestiami porządku i konfliktu zarówno w kontekście wewnętrznym, jak i zewnętrznym. W rezultacie powstał godny polecenia przewodnik po źródłach tej coraz ważniejszej subdyscypliny, który – z tego, co wiem – jest jedyną pozycją tego rodzaju.

z przedmowy Victora Turnera

Choć wiele elementów składających się na antropologię polityczną, takich jak np. formy organizacji społecznej czy manifestowania dominacji, było obecnych w antropologii od samego początku jej istnienia, to sama specjalność w dalszym ciągu nie cieszy się przesadną atencją. Wynika to ze swoistej, niepisanej gradacji tematów, wśród których za bardziej prestiżowe uchodzi badanie religii, systemu symboli czy sieci relacji rozwijającej się w coraz bardziej multikulturowym świecie. Zaraz, zaraz… czy aby wszystkie z wymienionych zagadnień nie wiążą się ściśle z polityką? Choć daleko jest mi do ujmowania wszystkich zjawisk społecznych w kategorii polityki, co stanowi pogłębiającą się „chorobę” dzisiejszego świata, to w pełni zgadzam się z Tedem C. Lewellenem, że przyswojenie sobie choćby podstawowych wiadomości z zakresu antropologii politycznej jest po prostu niezbędne, aby zrozumieć zarówno przeszłość, jak i teraźniejszość.

Książka została zaprojektowana w sposób niezwykle przejrzysty, co powinno się szczególnie dobrze sprawdzić, jeśli chodzi o potrzeby studentów. Na początku rozdziałów Lewellen przedstawił ogólny obraz problemu, a następnie rozwinął go za pośrednictwem konkretnych przykładów. Co więcej, na koniec każdego z nich zamieścił bibliografię składającą się z najbardziej aktualnych prac mających decydujące znaczenie dla rozwoju dyskursu, albo będących po prostu udanymi syntezami.

Pierwszy rozdział został poświęcony krótkiej charakterystyce „szkół” antropologicznych, których przedstawiciele znacząco wpłynęli na rozwój antropologii politycznej. Jeśli ktoś miał już wcześniej styczność z syntezami antropologicznymi, to będzie miał okazję po raz n-ty odświeżyć sobie pamięć w tym zakresie, gdyż nietrudno zauważyć, że istnieje w tym względzie „żelazny kanon” pojawiający się przy opisywaniu prawie każdego zagadnienia. Cóż, w przypadku tego typu książek wydaje się to jednak nieodzowne.

Dalej następuje opis zdefiniowanych systemów politycznych i form organizacji państwa, legitymizacji władzy (także poprzez religię), etniczności, płci kulturowej oraz zjawiska globalizacji. Lewellen zwrócił uwagę zarówno na status jednostek, jak i całych grup, nie wyłączając niezbyt spójnej, acz istotnej zbiorowości „poddanych” (tutaj po prostu „ludu”), mogącej występować jako źródło sprawowanej władzy, a zarazem podmiot nastawiony przeciwko niej. Pomimo skrótowej formy ciekawie wypadły wywody na temat strategii przetrwania podporządkowanych grup, pozwalających im zachować odrębność kulturową i świadomość odmiennej historii, nawet jeśli stanowią dobrze zintegrowaną część szerszej zbiorowości (np. narodu). Nie do końca przekonało mnie powiązanie teorii działania i teorii gier z pozycją jednostki, ale nie wykluczam, że skoro zetknąłem się z nimi wcześniej w nieco odmiennym kontekście, to rzutuje to na moje postrzeganie problemu.

Ważną kwestią jest nie zawsze uświadomione podejście badawcze w stosunku do instytucji władzy politycznej, zdominowane przez dwa nurty: strukturalizm i procesualizm. Nieco zaskakujące może się wydawać, że mimo anachroniczności podejścia strukturalistycznego wciąż jest ono dominujące w polskim systemie edukacji. W „czystej postaci” oba nurty zostały zdyskredytowane przez postmodernizm, rzecz jednak w tym, że umiejętne ich wykorzystanie zapewnia znacznie skuteczniejsze narzędzia badawcze. Lewellen zresztą zwrócił uwagę na wyłaniającą się z panującego chaosu potrzebę stworzenia nowego, całościowego ujęcia tematu, które pozwoliłoby uporządkować dyskurs i dać impuls do zapełnienia zasygnalizowanych w ten sposób istniejących luk.

Antropologia polityczna stanowi ponadto skuteczną „odtrutkę” na dogmatyczne postrzeganie centralizacji jako nieuchronnego, a zarazem koniecznego procesu. Nie tylko rzutuje on bowiem na współcześnie tworzone programy polityczne, ale także na postrzeganie procesów dziejowych. Nawet dziś wielu historyków formułuje wobec przedstawicieli danej cywilizacji zarzuty, że nie udało im się zjednoczyć albo wzmocnić władzy centralnej, mimo że nie istniały żadne racjonalne przesłanki, aby do tego doszło (poza dziewiętnastowiecznym postrzeganiem świata przez ich głosicieli). W prowadzonych przeze mnie badaniach regularnie spotykam się z tym, jeśli chodzi o Celtów, choć najpierw wypadałoby przeanalizować zakorzenione kulturowo metody budowania wśród nich autorytetu politycznego. Być może lektura recenzowanej publikacji pozwoli co poniektórym odejść od paradygmatu ewolucjonistycznego Edwarda B. Tylora, obalonego z kretesem już kilkadziesiąt lat temu…

Książka Lewellena została pomyślana jako wprowadzenie do tematyki antropologii politycznej, więc siłą rzeczy zakres przedstawionych w niej informacji jest ograniczony. Może to wywołać w czytelniku uczucie niedosytu, ale nie wynikające z pominięcia jakiejś ważnej kwestii, lecz z chęci wzbogacenia dopiero co przyswojonych informacji. Autor wywiązał się więc z obranego zadania w sposób brawurowy. Pozytywne wrażenia dodatkowo wzmacnia klarowność zaprezentowanych wywodów i wzbogacenie ich o liczne schematy pozwalające zapoznać się z wyznacznikami Weberowskich „typów idealnych”. Antropologia polityczna jest lekturą obowiązkową dla wszystkich osób chcących pogłębić swoją wiedzę na temat zjawiska władzy, a że dotyczy ona praktycznie wszystkich dziedzin życia, to powinni po nią sięgnąć nie tylko zawodowi politolodzy, socjolodzy, historycy i (rzecz jasna) antropolodzy, ale po prostu każdy, kto chce lepiej zrozumieć świat, w którym przyszło mu funkcjonować.

Kategorie wiekowe:
Wydawnictwo:
Format:
Wartość merytoryczna
Atrakcyjność treści
Poziom edytorski
OCENA
Książka Teda C. Lewellena stanowi bardzo udane wprowadzenie do niełatwej przecież problematyki antropologii politycznej. Autor przedstawił w nim zarówno główne nurty badawcze, jak i konkretne przykłady, pozwalające lepiej zrozumieć podjętą przez niego problematykę.

Autor

(ur. 1985) historyk starożytności, doktor nauk humanistycznych, autor pięciu opracowań, współautor jednego oraz autor ponad trzydziestu artykułów naukowych i popularnonaukowych. Ostatnimi czasy zmierzył się nawet z wyzwaniem napisania podręcznika dla uczniów szkół średnich. Interesuje się przede wszystkim dziejami republiki rzymskiej, ludów północnego Barbaricum i mechanizmami kontroli społecznej, ale gdyby miał czytać tylko na ten temat, to pewnie by się udusił.
Google+