Człowiek Grecji

Człowiek Grecji

Autor: Jean-Paul Vernant (red.)

  • Tłumaczenie: Paweł Bravo, Łukasz Niesiołowski-Spanò
    Tytuł oryginału: L’Uomo Greco
    Wydawnictwo: Świat Książki
    Data wydania: 2000
    ISBN 83-7227-189-5
  • Wydanie: papierowe
    Oprawa: twarda
    Liczba stron: 345
Każdy tom w serii W KRĘGU CODZIENNOŚCI jest zbiorem esejów wybitnych historyków europejskich, którzy analizując rozmaite przejawy życia: społecznego, religijnego, naukowego, ekonomicznego i politycznego dają pełny obraz człowieka danej epoki poczynając od starożytności po współczesność.informacja wydawcy

Wydanie w Polsce takich serii, jak pięciotomowa Historia życia prywatnego, czy trzytomowej Historii ciała spotkało się z w pełni uzasadnionym uznaniem, ale innym cyklem godnym uwagi jest także W kręgu codzienności zawierający charakterystykę wybranych ról społecznych występujących w danej cywilizacji bądź epoce. Jednym z nich jest właśnie recenzowany Człowiek Grecji, uchodzący (czy słusznie?) za jeden z najbardziej udanych tomów serii.

Pomysł na ten tom okazał się odmienny niż w przypadku pozostałych, gdyż nie dotyczy poszczególnych kategorii ludności, lecz różnych wymiarów funkcjonowania mieszkańca polis. Jest to bardzo interesująca koncepcja, ponieważ pozwala na nałożenie kilku warstw poznawczych, zapewniających głębszy i bardziej rozbudowany obraz obywatela wraz z ciążącymi na nim powinnościami, niż się to zazwyczaj udaje uzyskać. I tak, Claude Mossé przedstawił aktywność gospodarczą, Yvon Garlan – formy partycypacji w działaniach wojennych, Giuseppe Cambiano – dorastanie i socjalizację, Luciano Canfora – składowe obywatelskości, James Redfield – życie domowe, a Charles Segal – udział w uroczystościach i rozrywkach publicznych. Przyjęcie takiego konceptu niosło pewne ryzyko, albowiem musiało przyczynić się do marginalizacji ważnych kategorii ludności, przede wszystkim kobiet i niewolników. Siłą rzeczy z uwagi na treść zachowanych źródeł dominują informacje odnoszące się do Ateńczyków, które nie są w pełni reprezentatywne dla świata greckiego, składającego się przecież z ponad 700 poleis. Każdorazowo należy mieć to na uwadze, aby automatycznie nie przenosić pewnych obserwacji na ogół Greków.

Lektura książki nie należy do najłatwiejszych, a to dlatego, że nacisk został przez autorów położony na sferę intelektualną kosztem opisu działalności praktycznej. Dla osób mających regularną styczność z pracami poświęconymi antycznej Helladzie nie będzie to zaskoczeniem, podobnie jak ciążenie autorów ku antropologii kulturowej. Zachowując wszelkie proporcje, efekt ich starań przywodzi na myśl niektóre studia zawarte w Antropologii antyku greckiego. Wśród starożytników środowisko badaczy Grecji już od pewnego czasu odgrywa wiodącą rolę i treść tej książki zdaje się to potwierdzać, choć brak w gronie autorów Jean-Paula Vidal-Naqueta może budzić zdziwienie. Na szczęście zaproszono do współpracy drugiego z wielkich francuskich uczonych tamtego czasu – odpowiedzialnego za wstęp Jean-Paula Vernanta.

Przyjęta forma eseju naukowego sprawiła, że – poza wyjątkiem w postaci tekstu Garlana – przedstawionym rozważaniom daleko do kompletności, a co więcej: nie nadają się dla początkującego czytelnika początkującego. Zawierają jednak na tyle dużo inspirujących przemyśleń, że nie da się przejść obok nich obojętnie. W moim odczuciu najlepiej wypadł wspomniany rozdział Garlana oraz partia napisana przez Cambiano, choć to zapewne w dużej mierze zasługa spójności ich rozważań i trzymania na wodzy pokusy nadmiernego skupienia się na aspektach teoretycznych. Nawiasem mówiąc, zawsze po powrocie z Grecji mam wrażenie, że realia tamtejszego życia często musiały się mieć nijak do przeintelektualizowanych studiów pisanych przez niektórych badaczy, którym zdaje się umykać, że nie każdy Hellen czytał dzieła Platona i przedkładał refleksję nad kondycją ludzkości nad połów ryb bądź wypas owiec.

Zastanawiam się, czy aby na pewno słusznym posunięciem było zrezygnowanie z takich zagadnień, jak stosunek do barbarzyńców czy szeroko rozumianych cudzoziemców, względnie dominujących nurtów kulturowo-intelektualnych (rozdział pt. „Twórca”?) determinujących różne aspekty greckiego życia. Tworzenie opracowań zbiorczych zawsze wiąże się jednak z pewnymi kompromisami i byłoby dziwne, gdyby nie stało się tak i tym razem. Faktem jest natomiast, że na tle innych tomów wydanych w ramach serii liczba autorów okazała się niewielka. Trudno mi orzec co było przyczyną takiego stanu rzeczy, ale nie od dziś wiadomo, że „więcej” nie znaczy automatycznie „lepiej”.

Przekład i forma wydania nie budzą zastrzeżeń, co w przypadku tak ciekawej pozycji stanowi dodatkowy atut. Zapewne duża w tym zasługa czynnego udziału w procesie wydawniczym osób funkcjonujących na co dzień w środowisku naukowym.

Trudno zakończyć recenzję inaczej niż stwierdzeniem, że Człowiek Grecji jest wartościowym uzupełnieniem niemałej przecież biblioteczki, na którą składają się wydane w Polsce prace poświęcone starożytnej Helladzie. Być może nie stał się zarzewiem jakiejś rewolucji naukowej, ale błędem byłoby zlekceważenie tej publikacji. A że inspirujących lektur nigdy za wiele, jej polecenie zdaje się być czystą formalnością.

Kategorie wiekowe:
Wydawnictwo:
Format:
Wartość merytoryczna
Atrakcyjność treści
Poziom edytorski
OCENA
"Człowiek Grecji" stanowi inspirujący zbiór esejów dotyczących poszczególnych ról społecznych obywatela greckiej polis, ze szczególnym uwzględnieniem Aten. Zaprezentowane ujęcie plasuje książkę w ramach antropologii historycznej, tak charakterystycznej dla współczesnych badań prowadzonych nad antyczną Helladą.

Autor

(ur. 1985) historyk starożytności, doktor nauk humanistycznych, autor pięciu opracowań, współautor jednego oraz autor ponad trzydziestu artykułów naukowych i popularnonaukowych. Interesuje się przede wszystkim dziejami republiki rzymskiej i ludów północnego Barbaricum, jak również metodologią badań historycznych.
Google+