Armia Fryderyka Wielkiego - Mądre Książki

Armia Fryderyka Wielkiego

Armia Fryderyka Wielkiego

Autor: Curt Jany

  • Tłumaczenie: Małgorzata Konopnicka
    Tytuł oryginału: Geschichte der Königlich Preussischen Armee bis zum Jahre 1807, Bd. II
    Wydawnictwo: NapoleonV
    Data wydania: 2016
    ISBN 978-83-65652-34-8
  • Wydanie: papierowe
    Oprawa: twarda
    Liczba stron: 376
Kiedy 22 czerwca 1740 r. grenadierzy salwami pożegnali swego dowódcę, króla Fryderyka Wilhelma I, sądzono, że dla Prus nadchodzi nowa epoka. Powszechnie znana była bowiem wolnomyślicielska postawa następcy trony, uważano więc, że następca uwolniony od wpływów surowego ojca, da jej pełen wyraz. Przede wszystkim oczekiwano zerwania z dyktatem w pruskiej armii, jednak jak się okazało, król po początkowym okresie złagodzenia rygoru, powrócił do klimatu surowości panującej w niej w czasach ojca. Pod przewodnictwem Fryderyka II (1740–1786) wielka armia pruska, przepojona duchem bohaterstwa, nie mająca dotąd okazji do realizacji militarnych zadań, ruszyła ku wielkim wyzwaniom. Ten niezależny polityk i dowódca wojskowy, otrzymał w spadku armię, której organizację dopracowano w najdrobniejszych szczegółach.fragment informacji wydawcy

Są książki, które w danej tematyce stanowią prawdziwe „kamienie milowe”. Jeśli chodzi o wojskowość pruską do 1807 r., jest taką niewątpliwie trzytomowe dzieło napisane przez Curta Jany’ego, którego t. II ukazał się właśnie w języku polskim. „Model pruski” dominował w większości armii europejskich aż do drugiej połowy XIX w., znacząco wpływając na sposób postrzegania żołnierzy, za którym szła brutalizacja zachowań względem nich. W połączeniu z „geometryzacją wojny” przełożyło się to na zjawisko tak frapująco opisane w Nadzorować i karać Michela Foucaulta. Paradoks polega na tym, że większość admiratorów twórczości francuskiego filozofa za żadne skarby nie sięgnęłoby po książkę Jany’ego, co najwyżej obdarzając ją wzgardliwym uśmiechem, lecz nie zdając sobie nawet sprawy z jej ścisłego związku z wywodami ich intelektualnego przewodnika. Cóż, czasem warto wyjść poza granice akademickich mód, aby dostrzec, że historia wojskowości to nie zabawa dla dużych chłopców zafascynowanych ołowianymi żołnierzykami…

Wracając do pracy Jany’ego, w zasadzie jej treść można podsumować stwierdzeniem, że to absolutnie podstawowe kompendium wiedzy na temat pruskiego systemu militarnego w okresie panowania Fryderyka II Wielkiego, a na pytanie „czy zostało w niej opisane…?” za każdym razem odpowiedź będzie brzmiała „tak”. Niemiecki autor wykonał tytaniczną pracę, prezentując w szczegółach takie zagadnienia jak: system rekrutacyjny, organizacja, hierarchia dowódcza (wraz z systemem awansów), dyscyplina, umundurowanie, uzbrojenie, twierdze itd. Co więcej, opisał także strategię, działania operacyjne i taktykę armii pruskiej w dwóch pierwszych wojnach śląskich, jak również piśmiennictwo teoretyczne Fryderyka II, będące podstawą prowadzenia działań w mającej niebawem nastąpić wojnie siedmioletniej. Jeżeli uda się wydać trzeci tom pracy Jany’ego, to w połączeniu z książkami Christophera Duffy’ego, Franza A.J. Szabo, Roberta Kisiela i innych autorów piszących o wojskowości fryderycjańskiej polski czytelnik będzie dysponował naprawdę pokaźną kolekcją literatury poświęconej temu zagadnieniu. Aż chciałoby się napisać „nareszcie!”, jako że przez wiele lat było pod tym względem w naszym kraju nadzwyczaj krucho.

Przy okazji warto zestawić dzieło Jany’ego z dwiema innymi pozycjami dostępnymi na polskim rynku wydawniczym, ponieważ dają możliwość poszerzenia wiedzy z zakresu historii społecznej i gospodarczej. Mowa o opracowaniu zbiorowym pt. Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806) oraz Prusach Christophera Clarke’a. W końcu w szeregi wojska trafiali ludzie o pewnym pochodzeniu społecznym i wyobrażeniu żywionym o świecie, a armia nie zwykła utrzymywać się sama z siebie.

Jedyną przeszkodą w zgłębieniu wywodów Jany’ego może się okazać dla niektórych czytelników stosowany przez niego język. Książka powstała na początku XX w., zaś autor posiadał wykształcenie wojskowe, co przełożyło się na częste sięganie przez niego po wyrażenia fachowe. Pytaniem pozostaje natomiast, czy ktokolwiek nabędzie Armię Fryderyka Wielkiego w celach rozrywkowych, bo od tego jest inna literatura, zaś opracowanie Jany’ego ma przede wszystkim służyć nabyciu odpowiedniej porcji wiedzy. Pod tym względem sprawdza się nadzwyczaj dobrze i po dziś dzień jest po prostu bezkonkurencyjna. Wydanie jej w języku polskim musiało wymagać ogromu pracy, więc tym większe brawa należą się wydawcy, który nie przestraszył się wyzwania.

Pojawienie się dzieła Jany’ego stanowi dla mnie swoisty test kondycji rynku książki historycznej. Zawiera ono bowiem wszystko, czego można oczekiwać od opracowania tego typu: kompleksowość, rzetelność, szczegółowość i, last but not least, interesującą tematykę. Zapewne prace Duffy’ego czyta się przyjemniej, lecz brytyjski autor otwarcie przyznaje się do długu zaciągniętego u wybitnego poprzednika. Pomimo upływu czasu wciąż nie ukazała się lepsza książka o pruskim systemie militarnym z XVIII w. i jeśli tylko kogoś interesuje tematyka wojen doby Oświecenia, to nie powinien przejść obok niej obojętnie, podobnie jak badacze militaryzmu i metod utrzymywania kontroli społecznej.

Kategorie wiekowe:
Wydawnictwo:
Format:
Wartość merytoryczna
Atrakcyjność treści
Poziom edytorski
OCENA
Opracowanie autorstwa Curta Jany'ego stanowi prawdziwą encyklopedię zagadnień związanych z osiemnastowieczną armią pruską. Jej tematyka może zainteresować nie tylko osoby zajmujące się wojskowością okresu Oświecenia, ale także każdego, kto interesuje się takimi zagadnieniami jak ideologia militaryzmu czy status jednostki wobec władzy.

Autor

(ur. 1985) historyk, doktor nauk humanistycznych (specjalizacja: historia starożytna), autor pięciu opracowań, współautor jednego oraz autor ponad trzydziestu artykułów naukowych i popularnonaukowych. Interesuje się przede wszystkim dziejami republiki rzymskiej, metodologią badań historyczno-wojskowych, antropologią ludów barbarzyńskich i antycznymi procesami etnicznymi.
Inline
Inline
Google+