Wojna siedmioletnia w Europie 1756-1763

Wojna siedmioletnia w Europie 1756-1763

Autor: Franz A.J. Szabo

  • Tłumaczenie: Miłosz Młynarz
    Tytuł oryginału: The Seven Years War in Europe: 1756–1763
    Wydawnictwo: NapoleonV
    Data wydania: 2014
    ISBN 978-83-7889-328-8
  • Wydanie: papierowe
    Oprawa: twarda
    Liczba stron: 380
Nowa, fundamentalna praca Franza A.J. Szabo, oparta na ponownym zbadaniu źródeł i własnych badaniach w Austriackich Archiwach Państwowych, to naukowa, ale przystępna i inspirująca ocena wojny na kontynencie – pierwsza od niemal stulecia.

Profesor Szabo kwestionuje utrwalony mit, jakoby zwycięstwo w wojnie siedmioletniej przyniosły umiejętności militarne i wytrwałość króla Prus, zwanego często Fryderykiem Wielkim. Twierdzi natomiast, że państwo to nie zwyciężyło, a zaledwie przetrwało – mimo, a nie z powodu działań i decyzji swego władcy. Wojna siedmioletnia nie była „gabinetowa”, jak opisuje ją historia, ale doprowadziła wszystkich uczestników na skraj upadku, co zmieniło oblicze Europy.z opisu wydawcy

Wobec mnogości wydawanych w Polsce książek o tematyce historycznej zdarza się czasem, że niezwykle wartościowe pozycje bywają niezauważone, podczas gdy pseudonaukowe wynurzenia sprzedają się w tysiącach egzemplarzy. Odnoszę wrażenie, że podobny los spotkał wybitną pracę Franza A.J. Szabo poświęconą wojnie siedmioletniej (1756–1763). Znaczenie tego konfliktu w dziejach Europy pozostaje zazwyczaj nieuświadomione, zaś tematyka fryderycjańska pojawia się w naszej historiografii głównie w kontekście rozbiorów. Szabo oferuje natomiast niezwykle wszechstronne spojrzenie, dzięki któremu można przekonać się, że choć wojna siedmioletnia nie doprowadziła do znacznych przesunięć granicznych, to jej wpływ na ówczesne społeczeństwa był niebagatelny.

Szabo zastosował układ, który można stawiać za wzór wszystkim badaczom konfliktów. Zanim przechodzi do opisu działań wojennych, najpierw kreśli sytuację dyplomatyczno-gospodarczą każdego z uczestników przed rozpoczęciem nowego sezonu kampanii. Dzięki temu można w pełni zrozumieć przyczyny przyjęcia takiej, a nie innej strategii, jak również koncepcji prowadzenia działań operacyjnych. Nie jest to więc książka z zakresu historii wojskowości w jej najprostszym wydaniu, ale całościowa panorama konfliktu, który wstrząsnął XVIII-wiecznym światem (nie należy zapominać, że walki toczyły się także w koloniach, choć Szabo skoncentrował swoje rozważania na kontynencie europejskim).

Autor nie ukrywa swojego antyfryderycjańskiego nastawienia, co po części może wynikać z jego pochodzenia (Węgry), ale również ze świadomości, że Fryderyk Wielki – choć jest uznawany wojowniczego monarchę – w gruncie rzeczy był pozbawiony zdolności dowódczych. Wytworzony na przełomie XIX i XX w. nieprawdziwy obraz pruskiego króla z pewnością wymaga odkłamania – ważne jest jednak to, aby nie popadać z jednej skrajności w drugą. Na szczęście Szabo wyszedł z tego obronną ręką.

Kwestia potencjału militarnego Prus, Austrii i Rosji została opisana bardzo kompetentnie: autor nie skupia się na kolorze wyłogów mundurów, starając się (jakże udanie!) przedstawić ogólny obraz armii, w tym ich umiejscowienia w strukturach społecznych. W gruncie rzeczy to jednak „cud domu pruskiego” uratował Fryderyka przed katastrofą, zaś podległa mu armia, pomimo dzielnej postawy, w pewnym momencie została zgnieciona przez siły koalicyjne.

Inną zaletą recenzowanej książki jest poświęcenie znacznej uwagi monarchii habsburskiej, która – choć była wówczas zaliczana do grona mocarstw – zazwyczaj bywa zbywana kilkoma zdaniami. Nieco lepiej sytuacja ma się z Rosją, choć i w tym przypadku czytelnik natknie się na wiele interesujących informacji, dotyczących np. różnić kulturowych pomiędzy carskimi żołnierzami a ludnością Pomorza czy stanu przygotowania do wojny. Najmniejsze zaskoczenie przynosi natomiast opis sytuacji Prus, choć nigdzie do tej pory nie spotkałem się z tak szczegółowym odtworzeniem działań dyplomatycznych podejmowanych przez Fryderyka i okoliczności wplątania do wojny Francji i Wielkiej Brytanii. Nie zabrakło również wątków polskich.

Trudno nie odnieść wrażenia, że „Wojna siedmioletnia w Europie” jest książką niezwykle potrzebną, tak z uwagi na poruszany temat, jak i sposób jego ujęcia. Wypełnia istotną lukę, przy okazji zwracając uwagę, że niektóre z najbardziej znanych konfliktów europejskich giną u nas w cieniu rozbiorów, co – nieco paradoksalnie – uniemożliwia spojrzenie na nie w szerszej perspektywie, czyli prowadzonej na ówczesnych dworach „wielkiej polityki”. Opracowanie napisane przez Szabo jest jednym z najważniejszych, a zarazem najbardziej ożywczych jakie ukazały się w naszym kraju w ciągu ostatnich kilku lat. Pokazuje ponadto, że wciąż z powodzeniem można hołdować klasycznemu ujęciu historii, a możliwość wzbogacenia dotychczas stworzonego obrazu nie kryje się wyłącznie w antropologii historycznej i historii społeczno-kulturowej.

Na zakończenie warto nadmienić, że książka została przetłumaczona bardzo dobrze, zaś forma wydania po prostu cieszy oko.

Kategorie wiekowe: ,
Wydawnictwo:
Format:
Wartość merytoryczna
Atrakcyjność treści
Poziom edytorski
OCENA
Opracowanie Franza A.J. Szabo stanowi pierwsze na polskim rynku wydawniczym kompendium poświęcone wojnie siedmioletniej. Autor w niezwykle kompetentny sposób przedstawił aspekty dyplomatyczne, militarne, społeczne i gospodarcze tego jakże istotnego konfliktu.

Autor

(ur. 1985) historyk starożytności, doktor nauk humanistycznych, autor pięciu opracowań, współautor jednego oraz autor ponad trzydziestu artykułów naukowych i popularnonaukowych. Ostatnimi czasy zmierzył się nawet z wyzwaniem napisania podręcznika dla uczniów szkół średnich. Interesuje się przede wszystkim dziejami republiki rzymskiej, ludów północnego Barbaricum i mechanizmami kontroli społecznej, ale gdyby miał czytać tylko na ten temat, to pewnie by się udusił.
Google+