Tak czy inaczej. John Cleese

Tak czy inaczej. John Cleese

Autor: John Cleese

  • Tłumaczenie: Łukasz Praski
    Wydawnictwo: Wydawnictwo Albatros
    Data wydania: 2015
    ISBN 978-83-7885-552-1
  • Wydanie: papierowe
    Oprawa: twarda
    Liczba stron: 448
Historia o tym, jak pewien nieśmiały i bardzo wysoki chłopiec z małego angielskiego miasteczka stał się legendą…
John Cleese, aktor i scenarzysta obdarzony niepowtarzalnym talentem komediowym. Członek słynnego Latającego Cyrku Monty Pythona, współtwórca tak kultowych filmów jak Monty Python i Święty Graal czy Żywot Briana oraz serialu Hotel Zacisze.  W szczerej i błyskotliwie zabawnej autobiografii pisze bez zahamowań o swoim dzieciństwie, toksycznej matce, problemach w związkach z kobietami, o brytyjskim i amerykańskim biznesie rozrywkowym. Lecz przede wszystkim o tym, jak rozśmieszać ludzi. I jak zachować dystans wobec siebie. Wydawnictwo Albatros, http://www.wydawnictwoalbatros.com

Czy autobiografia może być „mądrą książką”? Pod względem tak zwanej „mądrości życiowej” na pewno. Jednak czy można z książek znanych aktorów, muzyków czy sportowców nauczyć się czegoś na temat konkretnej dziedziny wiedzy? Sięgając po „Tak czy inaczej” Johna Cleese’a spodziewałam się, że dowiem się z tej książki wiele na temat angielskiej kultury, telewizji i filmu. Przede wszystkim zaś sądziłam, że poznam lepiej historię legendarnego Latającego Cyrku Monty Pythona i społeczny kontekst działalności grupy (ich inspiracje, odbiór przez publiczność i krytykę). Wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że opowieść urywa się w 1969 roku, kiedy miejsce miał pierwszy występ grupy. Monty Python obecny jest w autobiografii Cleese’a jedynie w dygresjach oraz w ostatnim, krótkim rozdziale, opisującym ponowne spotkanie zespołu oraz ich pożegnalną trasę w 2014 roku. Cleese w swojej książce, tak samo jak w całej twórczości, uwielbia zaskakiwać, igrając z oczekiwaniami odbiorcy. „Tak czy inaczej” to książka zupełnie inna niż przypuszczałam. O wiele lepsza i o wiele mądrzejsza.

Ponieważ opowieść Cleese’a kończy się w okolicach jego trzydziestych urodzin, książka jest przede wszystkim historią edukacji i pierwszych kroków autora w show bussinesie. Cleese wiele pisze o brytyjskim systemie edukacji. A właściwie – wiele na niego narzeka, krytykując przede wszystkim przeważającą rolę nauki katolickiej nad tematami, które są dla młodzieży naprawdę interesujące, jak np. psychologia, socjologia czy literatura. Braki w wykształceniu Cleese odczuł jako młody nauczyciel, który ucząc w podstawówce historii czy geografii, często dokształcał się na dany temat tuż przed lekcją. Autor wprost przyznaje, że wiedzę na temat psychologii czerpał przede wszystkim z BBC. Jako, że były to złote czasy telewizji i radia, nauczył się zeń naprawdę sporo. „Tak czy inaczej” to doskonała lekcja empatii, życzliwości i obserwacji innych ludzi.

Cleese wiele lat spędził poddając się różnego rodzaju psychoterapiom, stąd w jego autobiografii wiele bardzo przemyślanych opinii na temat dzieciństwa i relacji autora z innymi ludźmi. Neurotyczna matka i ojciec, z którym Cleese do czasu opuszczenia domu był bardzo blisko związany, ukształtowali aktora na niezbyt pewnego siebie człowieka. Autor opisuje swoje sposoby na udawanie „pewności siebie” w sytuacjach towarzyskich, których nauczył się od przywódców w grupie pawianów w ZOO. Wspomina także ogromny stres i nerwy towarzyszące pierwszym występom. Historia Cleese’a pokazuje jak wiele zależy od nas samych. Gwiazda Monty Pythona przedstawia swoje życie jako nieustającą walkę z własnymi ograniczeniami. Nieśmiałość i chorobliwy brak pewności siebie nie przeszkodził autorowi we współtworzeniu najbardziej kultowej grupy komediowej wszech czasów.

Książka Cleese’a to także kompendium wiedzy na temat komizmu i historii brytyjskiego humoru. Autor z uwielbieniem opisuje takie realizacje jak „The Goon Show”, która pozwalała mu i jego kolegom „wznieść się ponad codzienną frustrację i nudę” oraz opisuje komediowy kunszt Petera Sellersa czy Marty’ego Feldmana. W lekturze znajduje się także wiele celnych uwag na temat istoty komizmu. Cleese opowiada o swoich inspiracjach: podaje historię listonosza, która rozebrana na czynniki pierwsze, posłużyła mu jako podstawa struktury żartu w „Hotelu Zacisze”, snuje rozważania nad złośliwością humoru i podkreśla fakt, że w każdym żarcie musi być odrobina przyjaznej krytyki. Autor podpowiada także jak napisać dobry gag, oraz podkreśla wszystkie trudności związane z rozśmieszaniem ludzi. Lektura tej książki pokazuje, że w komedii, nawet tak absurdalnej jak skecze Monty Pythona, najważniejsza jest życzliwość. Cleese wiele pisze o wspaniałych ludziach, których spotkał, a także o cudownej publiczności, szczególnie tej, która zebrała się na ostatnich występach grupy w 2014 roku. W „Tak czy inaczej” tyle samo stron poświęconych jest wyśmiewaniu ludzkich przywar, ile wychwalaniu poszczególnych osób pod niebiosa. Przede wszystkim książka jest wspomnieniem zmarłego w 1989 roku Grahmana Chapmana, najbliższego przyjaciela Cleese’a, z którym autor współpracował najdłużej. Opowieść o tej męskiej przyjaźni jest kolejną lekcją tolerancji i próby zrozumienia drugiego człowieka.

„Tak czy inaczej” to lektura, od której nie sposób się oderwać. Zabawna, inteligentna i nad zwyczaj mądra. Wiele tu zabawnych anegdot, rozbrajających skeczy, ale także przydatnych ciekawostek. Moim największym odkryciem jest słowo „pronoik”, przeciwieństwo „paranoika”, czyli człowiek, który myśli, że wszyscy go lubią i jest zupełnie głuchy na negatywne uwagi. W dzisiejszych czasach to słowo powinno na stałe wejść do ogólnego słownika. Poza tym autobiografia Cleese’a jest jednym z nielicznych dostępnych źródeł wiedzy na temat brytyjskich audycji i programów komediowych, a także wyjątkową możliwością zapoznania się z treścią niedostępnych już skeczów autora. Jednak tym, co najbardziej wyróżnia „Tak czy inaczej” jest jej humanistyczny wydźwięk. To nieoceniona nauka życzliwości podana na tacy przez najzabawniejszego nauczyciela świata.

Kategorie wiekowe:
Wydawnictwo:
Format:
Wartość merytoryczna
Poziom edytorski
Atrakcyjność treści
OCENA
Autobiografia Johna Cleese'a pozwala nie tylko przyjrzeć się brytyjskiej scenie komediowej lat 50. i 60., ale poznać zasady działania struktur komicznych. To duża dawka wiedzy na temat ludzkiej psychologii, zdobytej przez aktora przede wszystkim przez obserwację oraz autoanalizę.

Autor

Magister kulturoznawstwa (Uniwersytet Śląski), wielbicielka kina, literatury i surrealizmu.
  • Dominik Kurek

    Chyba mam pomysł na podchoinkowy prezent

Inline
Inline
Google+